Son dönemde bir araştırma tekrar gündeme geldi: Kedi sahiplerinin bazı IQ testlerinde ortalama olarak daha yüksek puan aldığı, köpek sahiplerinin ise daha dışa dönük ve sosyal profilde olduğu görülmüş.

Bu veri sosyal medyada hızla tek cümleye indirildi: “Kedi sahipleri daha zeki.”

Ben bu tartışmaya başka bir yerden bakmak istiyorum.

Çünkü mesele sadece IQ değil. Mesele psikolojik güvenlik olabilir.

Araştırma Ne Söylüyor?

Yaklaşık 600 katılımcıyla yapılan çalışmada, kedi sahiplerinin bilişsel testlerde ortalama olarak biraz daha yüksek performans gösterdiği; köpek sahiplerinin ise daha dışa dönük, sosyal ve hareketli özellikler sergilediği belirtiliyor.

Buraya kadar her şey net.

Ama bu farkın anlamı ne?

IQ zekânın tamamı değil. Zekâ sadece analitik hız değil. Sosyal zekâ, duygusal zekâ, uyum zekâsı, kriz çözme becerisi gibi boyutlar da var.

Dolayısıyla “kedi = zeki” denklemi fazlasıyla indirgemeci.

İçe Dönüklük – Dışa Dönüklük Meselesi

Araştırmanın daha anlamlı tarafı kişilik boyutu.

Kedi sahipleri daha içe dönük çıkıyor. Köpek sahipleri daha dışa dönük.

İçe dönük bireyler genellikle:
- Sessiz ortamda daha verimli olur
- Yalnız çalışmayı sever
- Alan ve bağımsızlık ihtiyacına saygı duyar

Kediler de tam olarak böyledir.
Alan ister.
Sabit değildir.
Tahmin edilebilir değildir.
Kendi sınırları vardır.

Travma Perspektifi

Kediler kontrol edilebilir canlılar değildir.

Ruh halleri değişkendir.
Yaklaşımı her zaman öngörülemez olabilir.
Temas sınırını kendileri belirler.

Hayatında travmatik deneyimler yaşamış kişiler için bu belirsizlik rahatsız edici olabilir.

Travma yaşayan zihin güvenlik ister.
Netlik ister.
Öngörülebilirlik ister.

Köpekler ise daha sabittir.
Duygusal tepkileri daha nettir.
Bağ kurma biçimleri daha görünürdür.
Rutinleri daha belirgindir.

Bu nedenle bazı insanlar için köpekler daha güvenli bir ilişki formu sunar.

Bu bir zekâ meselesi değil.
Bu bir sinir sistemi meselesi.

Kontrol İhtiyacı

Kediler kontrol edilemezdir.

Komutla gelmez.
Zorla sevdirmez.
Alan ihlalini affetmez.

Kontrol etme arzusunda olan kişiler için bu zorlayıcı olabilir.

Ama aynı zamanda şu da doğrudur:

Kontrol edemediğin bir canlıyla sağlıklı bağ kurabiliyorsan, orada farklı bir esneklik vardır.

Bu, üstünlük değildir. Ama psikolojik olarak başka bir kapasitedir.

Asıl Soru

Belki de soru şu değildir:

“Kedi sahipleri daha mı zeki?”

Asıl soru şu olabilir:

Belirsizlikle kim daha rahat?
Alan tanımakla kim daha uyumlu?
Kontrol edemediği bir varlıkla kim daha barışık?

Zekâ, bazen problem çözme hızıdır.
Bazen de kontrolü bırakabilme kapasitesidir.

Ve evcil hayvan tercihleri, çoğu zaman bilişsel kapasiteden çok, psikolojik güvenlik ihtiyacımızı yansıtır.