ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan gerilim küresel enerji piyasalarını sarsarken, petrol fiyatlarında sert yükseliş yaşandı. Bu gelişmenin Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına ve enflasyona etkisini azaltmak amacıyla hükümet, 5 Mart itibarıyla geçici eşel mobil sistemini devreye aldı.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında meydana gelen artışların doğrudan pompaya yansımaması için Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) düşürülmesi esasına dayanıyor.
Bu sistemde petrol fiyatları yükseldiğinde vergi azaltılarak fiyat artışının büyük bölümü devlet tarafından karşılanıyor. Böylece akaryakıt fiyatlarının hızlı şekilde yükselmesi engelleniyor.
Sistem, özellikle döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların iç piyasaya etkisini sınırlamak amacıyla uygulanıyor.
YENİ SİSTEM NASIL UYGULANACAK?
Yeni düzenlemede 2 Mart tarihi referans alınacak. Bu tarihten sonra petrol ürünlerinin fiyatı artarsa:
Artışın en fazla yüzde 75’i kadar ÖTV indirilecek.
Kalan kısmı ise pompa fiyatına yansıyacak.
Örneğin:
Akaryakıt fiyatı 10 TL artarsa, bunun 7,5 TL’si vergi indirimiyle karşılanacak,
2,5 TL’si pompaya yansıyacak.
Buna karşılık fiyatlar düşerse bu kez ÖTV artırılacak; ancak vergi hiçbir zaman 2 Mart’taki ÖTV seviyesini aşamayacak.
UYGULANABİLECEK MAKSİMUM ÖTV İNDİRİMLERİ
Yeni sistem kapsamında yapılabilecek en yüksek vergi indirimleri şöyle:
Benzin: Litre başına 14,8277 TL
Motorin: Litre başına 13,9006 TL
LPG: Kilogram başına 11,3830 TL
AMAÇ: ENFLASYON VE VATANDAŞIN YÜKÜNÜ AZALTMAK
Enerji fiyatları tarımdan sanayiye kadar birçok sektörde maliyetleri doğrudan etkiliyor. Petrol fiyatlarında yaşanan ani yükselişler üretim maliyetlerini artırarak enflasyonu tetikleyebiliyor.
Bu nedenle eşel mobil sistemiyle:
Akaryakıt zamlarının enflasyon üzerindeki etkisini azaltmak
Hane halkının bütçesini korumak
Enerji maliyetlerinin üretime yansımasını sınırlamak
amaçlanıyor.
EŞEL MOBİL KAVRAMI NEREDEN GELİYOR?
“Eşel mobil” kavramı Fransızca “échelle mobile” (hareketli ölçek) teriminden geliyor.
Tarihsel olarak bu sistem, fiyat dalgalanmalarına göre vergilerin veya ücretlerin otomatik olarak ayarlanması anlamında kullanılıyor.
Türkiye’de ise bu mekanizma 2018 yılında akaryakıt fiyatlarındaki artışların pompaya sınırlı yansıması için uygulanmıştı.