Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı kontrollü girişim sayısı 2024 yılı itibarıyla artış gösterdi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı yabancı kontrollü girişim istatistikleri, ülkede doğrudan ya da dolaylı olarak yabancı sermayenin kontrolünde faaliyet gösteren şirketlerin ekonomideki yerini ortaya koydu. Verilere göre 2023 yılında 10 bin 673 olan yabancı kontrollü girişim sayısı, 2024 sonunda 11 bin 86’ya yükseldi. Bu işletmelerin toplam ciro içindeki payı yüzde 12,6 olarak hesaplandı. Rakamlar, Türkiye’de yabancı sermayenin üretim, ticaret ve imalat alanlarındaki etkisinin sürdüğünü gösterirken, çalışan sayısı ve sektör dağılımı açısından da dikkat çekici bir tablo ortaya koydu.
Türkiye’de yabancı kontrollü girişim sayısı artmaya devam ediyor
TÜİK’in açıkladığı yabancı kontrollü girişim istatistiklerine göre Türkiye’de yabancı sermayeli şirketlerin sayısında sınırlı da olsa artış gözlendi. 2023 yılında 10 bin 673 olan yabancı kontrollü girişim sayısı, 2024 yılı sonunda 11 bin 86’ya çıktı. Bu artış, Türkiye’nin yatırım çekme potansiyelinin sürdüğüne işaret eden göstergelerden biri olarak değerlendiriliyor.
Ancak aynı dönemde bu girişimlerin toplam ciro içindeki payında küçük bir gerileme görüldü. 2023 yılında yüzde 12,9 olan pay, 2024’te yüzde 12,6 olarak kaydedildi. Bu durum, Türkiye ekonomisinin genel büyüklüğü artarken yabancı kontrollü şirketlerin ciro payının görece dengede kaldığını gösteriyor.
Uzmanlara göre Türkiye’de yabancı kontrollü girişimler özellikle imalat, ticaret ve finans bağlantılı alanlarda yoğunlaşıyor. Küresel şirketlerin Türkiye’de üretim ve bölgesel merkez kurma eğilimi ise bu sayıların belirli bir seviyede artmasını sağlıyor.
Yabancı kontrollü girişimlerin çalışan sayısındaki payı
Yabancı kontrollü girişimlerin çalışan sayısı da TÜİK verilerinde yer aldı. Buna göre söz konusu işletmelerde çalışanların toplam çalışanlar içindeki payı 2023 yılında yüzde 5,2 olarak hesaplandı. 2024 yılında ise bu oran yüzde 5,1’e geriledi.
Bu tablo, yabancı kontrollü şirketlerin Türkiye’de istihdam açısından önemli bir yer tuttuğunu, ancak toplam istihdam içindeki paylarının oldukça sınırlı kaldığını ortaya koyuyor. Büyük ölçekli üretim tesisleri, otomotiv fabrikaları ve uluslararası markalara ait üretim merkezleri, yabancı kontrollü girişimlerin istihdam yaratma kapasitesini artıran başlıca alanlar arasında yer alıyor.
Öte yandan bu şirketlerin yüksek teknoloji, ihracat ve katma değer üretimi açısından önemli bir rol oynadığı biliniyor. Özellikle otomotiv, kimya, ilaç ve elektronik gibi sektörlerde faaliyet gösteren yabancı kontrollü girişimler, Türkiye’nin dış ticaret performansına da katkı sağlıyor.
Yabancı kontrollü girişimlerde en yüksek ciro payı hangi sektörde?
2024 yılı verilerine göre yabancı kontrollü girişimlerin ciro payının en yüksek olduğu sektör tütün ürünleri imalatı oldu. Bu alanda yabancı kontrolündeki şirketlerin toplam cirodaki payı yüzde 94,6 olarak hesaplandı. Sektörde faaliyet gösteren büyük uluslararası üreticilerin etkisi bu yüksek oranı açıklayan başlıca nedenlerden biri olarak görülüyor.
İkinci sırada ise motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatı yer aldı. Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren yabancı kontrollü girişimlerin ciro payı yüzde 40,6 olarak kaydedildi. Türkiye’deki otomotiv üretiminde uluslararası markaların güçlü varlığı bu oranı yukarı taşıyan önemli bir unsur olarak öne çıkıyor.
Bunun dışında imalat sanayisinin çeşitli alt sektörlerinde de yabancı sermayeli şirketlerin dikkat çekici bir üretim ve ciro kapasitesine sahip olduğu görülüyor.
Yabancı kontrollü girişimlerde Almanya ilk sırada
Yabancı kontrollü girişimlerin ülkelere göre dağılımı incelendiğinde, sayı ve ciro bakımından ilk sırada Almanya yer aldı. Türkiye’de faaliyet gösteren 11 bin 86 yabancı kontrollü girişimin 1309’unun Almanya kontrolünde olduğu açıklandı.
Almanya kontrolündeki bu girişimlerin 2024 yılında elde ettiği cironun, toplam yabancı kontrollü girişim cirosu içindeki payı yüzde 13,1 olarak hesaplandı. Bu veri, Almanya’nın Türkiye’deki yabancı yatırımlar açısından güçlü konumunu koruduğunu gösteriyor.
ABD ise 1010 girişimle ikinci sırada yer aldı. ABD kontrolündeki girişimlerin toplam yabancı kontrollü ciro içindeki payı yüzde 12,3 olarak kaydedildi. Birleşik Krallık ise 737 girişim ve yüzde 8,3’lük ciro payıyla üçüncü sırada bulunuyor.
TÜİK’e göre yabancı kontrollü girişim istatistikleri, Türkiye’de faaliyet gösteren ancak doğrudan veya dolaylı biçimde yabancı yatırımcıların kontrolünde bulunan şirketlere ilişkin verileri kapsıyor. Bu istatistikler, yabancı sermayenin Türkiye ekonomisindeki ağırlığını ve sektörlere göre dağılımını ortaya koyması açısından önemli bir referans niteliği taşıyor.
