Türkiye’de tek kullanımlık plastik ürünlerin kaldırılması yönünde önemli bir düzenleme gündemde. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak ve çevresel etkileri sınırlamak amacıyla yeni bir yönetmelik hazırladı. Taslak düzenleme kapsamında plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzının yasaklanması hedefleniyor. Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen çalışma, Türkiye’nin döngüsel ekonomi hedefleri ve Avrupa Birliği’nin tek kullanımlık plastiklere yönelik düzenlemeleriyle de uyumlu bir adım olarak değerlendiriliyor. Taslak yönetmeliğin kurumların görüşüne açılması, ardından sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmeleriyle son halini alması bekleniyor. Planlamaya göre düzenleme yıl sonuna doğru yürürlüğe girebilir.
Tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik yeni yönetmelik hazırlanıyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan düzenleme, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası kapsamında geliştirildi. Bu çalışma, Türkiye’de plastik atıkların azaltılması ve çevresel etkilerin kontrol altına alınması için atılan adımların devamı niteliğinde görülüyor.
Hazırlanan taslak yönetmeliğe göre; plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, pipet ve plastik çubuklu kulak pamukları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzı yasaklanacak. Ayrıca genleştirilmiş polistiren (EPS) yani köpükten üretilen gıda kapları, içecek kapları ve bardaklar da düzenleme kapsamına alınacak.
Bakanlık yetkilileri, söz konusu yasakla birlikte tek kullanımlık plastik tüketiminin azaltılması ve plastik kaynaklı çevre kirliliğinin önlenmesinin amaçlandığını belirtiyor. Taslak metnin önümüzdeki günlerde kamu kurumlarının görüşüne açılması, ardından sektör temsilcilerinin katkılarıyla son halinin verilmesi planlanıyor.
Plastik yerine çevre dostu alternatifler kullanılacak
Düzenleme yalnızca yasakları değil, aynı zamanda alternatif ürünlerin kullanımını teşvik eden bir yaklaşımı da içeriyor. Tek kullanımlık plastik ürünlerin kaldırılmasıyla birlikte cam, porselen, ahşap ve karton gibi daha sürdürülebilir materyallerin kullanımının yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Bakanlık, ilerleyen süreçte plastik içeren bazı ürünler için de kısıtlama ve işaretleme uygulamalarını gündeme almayı planlıyor. Bu kapsamda özellikle:
Kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları
Plastik içerikli gıda kapları
Kargo poşetleri
Islak mendiller
Yüzey temizleme havluları
gibi ürünlerin tüketiminin azaltılmasına yönelik yeni tedbirlerin uygulanması değerlendiriliyor.
Yetkililere göre bu adımlar, yalnızca plastik kullanımını azaltmakla kalmayacak; aynı zamanda toplumda yeniden kullanılabilir ürünlere yönelim konusunda farkındalık oluşturacak.
Tek kullanımlık plastik yasağıyla 1,5 milyon ton karbon salımı önlenebilir
Bakanlığın değerlendirmelerine göre tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması, çevresel açıdan ciddi kazanımlar sağlayabilir. Hesaplamalara göre düzenleme sayesinde her yıl yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önlenmesi mümkün olacak.
Ayrıca plastik atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi için yapılan harcamalarda da önemli bir azalma bekleniyor. Yapılan projeksiyonlara göre yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanabileceği belirtiliyor.
Bu yönüyle düzenleme yalnızca çevresel değil, ekonomik açıdan da olumlu bir etki yaratabilir. Uzmanlar, özellikle büyük şehirlerde plastik atık miktarının hızla arttığına dikkat çekerek, bu tür düzenlemelerin uzun vadede atık yönetim sistemine ciddi katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.
Türkiye’de tek kullanımlık plastik tüketimi yüksek seviyede
Türkiye’de tek kullanımlık plastik tüketimi dikkat çekici seviyelerde bulunuyor. Bakanlığın paylaştığı verilere göre 2022 yılında Türkiye’de toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Bu tüketim kalemleri arasında şu ürünler öne çıkıyor:
| Ürün | Tüketim Miktarı |
|---|---|
| Plastik içecek şişesi | 155 bin 935 ton |
| Plastik bardak | 120 bin ton |
| Gıda kapları | 63 bin ton |
| Plastik çatal-kaşık | 32 bin 406 ton |
| Plastik tabak | 25 bin 584 ton |
| Plastik pipet | 10 bin 234 ton |
| Plastik karıştırıcı | 5 bin 117 ton |
| Kulak pamuğu çubuğu | 2 bin 858 ton |
Yetkililer, son yıllarda tek kullanımlık plastik tüketiminin artmaya devam ettiğini ve bu nedenle yeni düzenlemelerin kaçınılmaz hale geldiğini vurguluyor.
Avrupa’da tek kullanımlık plastikler birçok ülkede yasaklandı
Türkiye’nin hazırladığı yeni düzenleme, Avrupa’daki uygulamalarla da paralellik gösteriyor. Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi, birçok ülkede benzer yasakların hayata geçirilmesine neden oldu.
Fransa, Almanya, İspanya, Hollanda, İrlanda, İtalya ve Yunanistan gibi ülkeler tek kullanımlık plastik ürünlerin satışını yasaklayan veya kısıtlayan düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Bazı ülkelerde ise plastik ambalajlara vergi uygulanması ya da belirli ürünler için ek ücret alınması gibi yöntemlerle tüketimin azaltılması hedefleniyor.
Türkiye’nin hazırladığı yeni yönetmelik de bu çerçevede Avrupa Birliği mevzuatıyla uyum sağlamayı amaçlıyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte Türkiye’de plastik kirliliğinin azaltılması ve sürdürülebilir tüketim alışkanlıklarının yaygınlaşması hedefleniyor.
