Türkiye’de akaryakıt fiyatları, küresel petrol piyasasında yaşanan sert dalgalanmanın etkisiyle yeniden tartışma konusu oldu. Orta Doğu’daki çatışmaların ardından petrol fiyatlarında görülen hızlı yükseliş, Türkiye’de motorin ve benzin fiyatları üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Sektör kaynaklarının gündeme getirdiği motorine 6,69 TL’lik zam beklentisi ise son anda uygulanmadı. Bu gelişme, kamuoyunda “eşel mobil sistemi yeniden mi devreye giriyor?” sorusunu beraberinde getirdi. Ancak 4 Mart 2026 itibarıyla sistemin resmi olarak yeniden yürürlüğe girdiğine dair herhangi bir mevzuat değişikliği veya resmi açıklama bulunmuyor. Ekonomi yönetiminin, fiyat artışlarının pompaya doğrudan yansımasını sınırlamak amacıyla sistemi yeniden değerlendirdiği konuşuluyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR, NASIL İŞLER?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye doğrudan yansımaması için kullanılan bir vergi dengeleme mekanizması olarak biliniyor. Sistemin temelinde, akaryakıt fiyatlarında oluşan maliyet artışının bir bölümünün Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanması yer alıyor. Böylece uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselişin pompaya yansıyan etkisi belirli ölçüde sınırlanabiliyor.
Uygulamada, petrol fiyatları veya döviz kuru nedeniyle akaryakıt maliyetleri yükseldiğinde, fiyat artışının bir kısmı ÖTV’den düşülerek dengeleniyor. Bu sayede tüketicinin ödediği pompa fiyatı daha sınırlı bir artış gösteriyor. Ancak ÖTV’nin sıfıra yaklaşması veya belirlenen sınırın altına inmesi durumunda bu dengeleme imkânı ortadan kalkıyor. Böyle bir noktada maliyet artışları doğrudan pompa fiyatına yansımaya başlıyor. Bu nedenle sistem, özellikle kısa vadede fiyat artışlarının etkisini hafifletmek için kullanılan geçici bir araç olarak görülüyor.
AKARYAKITTA ÖTV LİMİTLERİ VE TAVAN FİYAT TARTIŞMASI
Kamuoyuna yansıyan bazı sektör değerlendirmelerinde, eşel mobil sistemi kapsamında akaryakıt ürünleri için belirli ÖTV limitlerinden söz ediliyor. Bu limitlerin, fiyat artışlarının hangi noktaya kadar vergi indirimiyle dengelenebileceğini gösterdiği ifade ediliyor.
Söz konusu iddialara göre ÖTV tarafında konuşulan tutarlar şu şekilde sıralanıyor:
Benzin: 14,8277 TL
Motorin: 13,9006 TL
LPG: 11,3830 TL
Bu seviyelerin, sistemin uygulanması halinde fiyat dengelemesinin üst sınırlarını oluşturabileceği öne sürülüyor. Ancak bu rakamların resmi bir düzenlemeye dayandığına dair açıklanmış bir karar bulunmuyor. Bu nedenle ekonomi yönetiminin nasıl bir formül üzerinde çalıştığı henüz netlik kazanmış değil.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ 2021’DE NEDEN KALDIRILMIŞTI?
Türkiye’de eşel mobil uygulaması daha önce de kullanılmış, özellikle akaryakıt fiyatlarının hızla yükseldiği dönemlerde tüketiciyi koruyan bir mekanizma olarak devreye alınmıştı. Ancak 2021 yılının son çeyreğinde döviz kuru ve petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, sistemin sürdürülebilirliği konusunda tartışmalara yol açtı.
Artan maliyet baskısı nedeniyle ÖTV gelirlerinin büyük ölçüde erimesi, uygulamanın devamını zorlaştırdı. Bu gelişmelerin ardından eşel mobil sistemi sona erdirildi ve akaryakıt fiyatları büyük ölçüde doğrudan maliyetlere bağlı şekilde belirlenmeye başladı. Bugün sistemin yeniden gündeme gelmesinin temel nedeni ise petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon ve ulaşım maliyetleri üzerindeki etkisini sınırlama arayışı olarak değerlendiriliyor.
PETROL FİYATLARINDAKİ ARTIŞ AKARYAKIT FİYATLARINI NASIL ETKİLİYOR?
Petrol fiyatlarındaki yükselişin arkasında jeopolitik riskler bulunuyor. Özellikle Körfez bölgesinde artan güvenlik endişeleri ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol sevkiyatının aksama ihtimali, küresel piyasalarda arz tarafına yönelik kaygıları artırmış durumda.
Piyasalar, olası bir arz kesintisi riskini fiyatladıkça petrol fiyatları yukarı yönlü baskı görüyor. Bu durum ise doğrudan rafineri maliyetlerini ve Türkiye’nin ithalat faturalarını etkiliyor. Petrol ve döviz maliyetlerindeki artışın rafineri fiyatlarına yansıması, kısa süre içinde akaryakıt fiyatlarına zam beklentisini büyütüyor.
Sektör kaynaklarına göre 3 Mart’ı 4 Mart’a bağlayan gece motorin fiyatlarına yansıması beklenen 6,69 TL’lik artış son anda uygulanmadı. Gün boyunca zam beklentisi nedeniyle bazı akaryakıt istasyonlarında yoğunluk yaşanırken, artışın ertelenmesi piyasada farklı senaryoların konuşulmasına yol açtı. Bu gelişme, eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınıp alınmayacağına ilişkin tartışmaları da yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
