Türkiye’de kamu kurumlarında çalışan binlerce sürekli işçiyi yakından ilgilendiren önemli bir karar Anayasa Mahkemesi (AYM)’nden geldi. Yüksek Mahkeme, sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların görev yaptıkları kurum veya birim dışına tayin edilmesini engelleyen düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre, söz konusu düzenleme çalışanların makul nedenlere dayanan yer değişikliği taleplerinin değerlendirilmesini ve bu taleplerin yargı denetimine taşınmasını fiilen engelliyordu. AYM, bu durumun devletin çalışanları koruma yükümlülüğü ile bağdaşmadığına hükmetti. İptal edilen düzenlemenin yürürlüğe girmesi için ise 9 aylık bir geçiş süresi öngörüldü.
Sürekli İşçi Kadrosu İçin Tayin Hakkı Tartışması
Kararın temelinde, sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilere tayin hakkı tanımayan düzenleme bulunuyor. 1989 tarihli 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye, 1 Şubat 2018’de yürürlüğe giren 7079 sayılı Kanun’un 118. maddesi ile eklenen geçici 23. madde, sürekli işçi kadrosuna geçen çalışanların yalnızca “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” görev yapabileceklerini öngörüyordu.
Bu ifade, uygulamada kamu kurumlarında çalışan birçok işçinin farklı birimlere ya da başka şehirlerdeki kurumlara tayin talebinde bulunmasının önüne geçen bir engel olarak değerlendiriliyordu. Yer değişikliği talebi reddedilen bir işçinin açtığı dava ve ardından dosyanın temyiz aşamasına taşınmasıyla konu Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından Anayasa Mahkemesi’nin gündemine getirildi.
Yargıtay, söz konusu düzenlemenin işçilerin çalışma hayatındaki haklarını sınırlayabileceği gerekçesiyle Anayasa’ya aykırılık iddiasıyla iptal başvurusunda bulundu. AYM ise yaptığı inceleme sonucunda düzenlemenin işçilerin hak arama imkanını kısıtladığı kanaatine vardı.
AYM: Devletin Çalışanları Koruma Yükümlülüğü Var
Anayasa Mahkemesi kararında özellikle Anayasa’nın 49. maddesine vurgu yapıldı. Bu maddeye göre devletin; çalışanların korunması, işçi-işveren ilişkilerinde denge kurulması ve işçinin haklarının gözetilmesi yönünde pozitif yükümlülükleri bulunuyor.
AYM’ye göre sürekli işçi kadrosuna geçirilen çalışanların, kadroya geçmeden önce çalıştıkları teşkilat ve birim dışında görevlendirilememesi bazı durumlarda ciddi mağduriyetlere yol açabilir. Örneğin aile birliği, sağlık sorunları ya da yaşam koşullarındaki değişiklikler işçilerin yer değişikliği talep etmelerini gerektirebilir.
Mahkeme, işçilerin bu tür makul nedenlere dayanan tayin taleplerinin tamamen engellenmesinin, devletin çalışanları koruma sorumluluğu ile bağdaşmadığını vurguladı. Bu nedenle sürekli işçilere tayin hakkı tanımayan düzenleme Anayasa’ya aykırı bulundu.
Yer Değişikliği Taleplerinde Yargı Denetimi Vurgusu
AYM kararında dikkat çeken bir diğer nokta ise yargı denetimi oldu. Mahkemeye göre mevcut düzenleme, işçilerin yer değişikliği taleplerinin işveren tarafından değerlendirilmesini ve bu kararların mahkemeler tarafından denetlenmesini fiilen engelliyordu.
Kararda, işverenlerin iş hukuku kapsamında belirli bir yönetim yetkisine sahip olduğu hatırlatıldı. Ancak Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde, iş ve kadro durumunun uygun olması halinde işçinin makul nedenlere dayanan taleplerinin değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
AYM, işçilerin yer değişikliği taleplerinin her durumda kurum içi işleyişi bozacağı yönündeki görüşün de genel geçer bir kabul olmadığını belirtti. Kararda şu değerlendirmeye yer verildi:
“İşçilerin makul nedenlere dayanan yer değişikliği taleplerinin işverence değerlendirilmesine ve alınacak kararların yargı mercilerince denetlenmesine imkan tanımayan kural, devletin çalışanları koruma yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.”
İptal Kararı 9 Ay Sonra Yürürlüğe Girecek
Anayasa Mahkemesi’nin verdiği iptal kararı hemen yürürlüğe girmeyecek. Yüksek Mahkeme, kamu kurumlarının yeni düzenlemelere uyum sağlayabilmesi için 9 aylık bir geçiş süresi tanıdı.
Bu süre içinde ilgili mevzuatın yeniden düzenlenmesi ve sürekli işçi kadrosunda çalışanların tayin hakkına ilişkin yeni bir çerçevenin oluşturulması bekleniyor. Kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte kamu kurumlarında çalışan sürekli işçilerin yer değişikliği taleplerinin daha geniş bir hukuki zeminde değerlendirilmesi mümkün hale gelecek.
Uzmanlara göre bu karar, özellikle kamu kurumlarında görev yapan sürekli işçiler için tayin hakkı konusunda yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
